Ο Τραμπ θα ζητήσει την έγκριση του Κογκρέσου για τη συμφωνία πυρηνικής ενέργειας ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας χωρίς εγγυήσεις ασφαλείας

Η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να υποβάλει στο Κογκρέσο ένα σύμφωνο με τη Σαουδική Αραβία για την κοινή χρήση τεχνολογίας πυρηνικής ενέργειας, το οποίο δεν περιλαμβάνει τις δικλίδες ασφαλείας που οι ΗΠΑ υποστήριζαν επί μακρόν ότι θα εμπόδιζαν τη χρήση υλικών σε προγράμματα πυρηνικών όπλων, δήλωσαν πηγές την Τετάρτη.
Η διαμορφούμενη συμφωνία φέρεται επίσης να μην θέτει ως προϋπόθεση για μια τέτοια κίνηση την ομαλοποίηση των σχέσεων με το Ισραήλ, μια απαίτηση που είχε προβάλει η Ουάσιγκτον στο παρελθόν. Δεν υπήρξε άμεσο σχόλιο από την ισραηλινή κυβέρνηση, αλλά ένας υπουργός δήλωσε ότι το Ισραήλ θα εργαστεί για να αντιταχθεί στη συμφωνία, ενώ δύο πρώην υπουργοί Άμυνας καταδίκασαν τα δημοσιεύματα, λέγοντας ότι αυτό θα οδηγούσε σε μια ανεξέλεγκτη κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή.
Οι πηγές ανέφεραν ότι η κυβέρνηση θα υποβάλει στο Κογκρέσο εντός των ημερών ένα έγγραφο γνωστό ως «Συμφωνία 123» (123 Agreement), το οποίο θα υπογραφεί από τον Υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, και τον Υπουργό Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας, Αμπντουλαζίς μπιν Σαλμάν.
Οι δυο τους είχαν υπογράψει μια προκαταρκτική συμφωνία στο Ριάντ πέρυσι.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει εγκρίνει επίσημα τη συμφωνία, η οποία θα μπορούσε ενδεχομένως να ανοίξει τον δρόμο στη Σαουδική Αραβία για τον εμπλουτισμό ουρανίου. Άλλα μέσα ενημέρωσης ανέφεραν επίσης ότι ο Τραμπ έχει εγκρίνει τη συμφωνία.
Η εφημερίδα αυτή και οι New York Times σημείωσαν και οι δύο ότι, σε αντίθεση με τον προκάτοχό του Τζο Μπάιντεν, ο Τραμπ δεν έθεσε ως προϋπόθεση για τη συντονισμένη πυρηνική συνεργασία ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας την ομαλοποίηση των σχέσεων του βασιλείου με το Ισραήλ.
Η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε επιδιώξει να συμπεριλάβει μια συμφωνία για την πολιτική πυρηνική ενέργεια με τη Σαουδική Αραβία ως μέρος μιας ευρύτερης συμφωνίας που θα έβλεπε το βασίλειο να ομαλοποιεί τις σχέσεις του με το Ισραήλ.
Ωστόσο, η προοπτική της ισραηλινοσαουδαραβικής ομαλοποίησης φαίνεται όλο και πιο αβέβαιη εν μέσω του πολέμου κατά της Χαμάς στη Γάζα και της απόρριψης της παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης από το Ισραήλ, που αποτελεί βασική απαίτηση της Σαουδικής Αραβίας.
Ο Λευκός Οίκος και το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ δεν ανταποκρίθηκαν αμέσως σε αιτήματα για σχολιασμό.
Άμεσες αντιδράσεις από βουλευτές στο Ισραήλ
Υπήρξε άμεση αντίδραση από νομοθέτες στο Ισραήλ.
Ο Υπουργός Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Αμιχάι Ελιγιάχου, από το ακροδεξιό κόμμα Otzma Yehudit, δήλωσε στον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό σταθμό Kan ότι το Ισραήλ θα ενεργήσει για να αποτρέψει την προώθηση της συμφωνίας, λέγοντας ότι δεν μπορεί να διασφαλιστεί πως η Σαουδική Αραβία δεν θα καταστεί εχθρική στο μέλλον.
«Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε, στη διεθνή αρένα και στην εξωτερική μας πολιτική, για να ανακόψουμε την πιθανότητα μια συγκεκριμένη χώρα στη Μέση Ανατολή —επειδή δεν μπορούμε να βασιστούμε σε αυτήν μακροπρόθεσμα— να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.»
Σημείωσε ότι αν και «η Σαουδική Αραβία σήμερα βρίσκεται σε καλή κατεύθυνση, αύριο θα μπορούσε να στραφεί εναντίον μας».
Ο βουλευτής της αντιπολίτευσης Αβιγκντόρ Λίμπερμαν, πρώην υπουργός Άμυνας και ηγέτης του σκληροπυρηνικού κόμματος Yisrael Beytenu, έγραψε στο X: «Όλοι πρέπει να καταλάβουν ότι το πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα της Σαουδικής Αραβίας θα καταλήξει σε πυρηνικά όπλα και θα οδηγήσει σε μια τρελή κούρσα εξοπλισμών σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή».
Το Ισραήλ, δήλωσε, «πρέπει να το καταστήσει σαφές και κατηγορηματικό: Θα αντιταχθούμε σε αυτό με κάθε τρόπο. Η ισραηλινή κυβέρνηση πρέπει να ενεργήσει αποφασιστικά απέναντι στο αμερικανικό Κογκρέσο για να σταματήσει τη διαδικασία».
Αργότερα, δήλωσε στον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό σταθμό Kan ότι μια τέτοια συμφωνία θα ήταν «εντελώς απαράδεκτη».
«Κάθε στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα ξεκινά ως πολιτικό πρόγραμμα», είπε, επισημαίνοντας τις προσπάθειες εμπλουτισμού πυρηνικών του Ιράν. «Η συμφωνία να επιτραπεί ο εμπλουτισμός σε σαουδαραβικό έδαφος ξεπερνά μια κόκκινη γραμμή», πρόσθεσε. «Βάζει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε μια παράλογη κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών».
Ο Λίμπερμαν εξέφρασε επίσης την ανησυχία του ότι μια σαουδαραβική πυρηνική εγκατάσταση θα γίνει στόχος ιρανικών επιθέσεων.
Σημειώνοντας ότι τα συμφέροντα των ΗΠΑ και του Ισραήλ δεν ευθυγραμμίζονται πάντα, κάλεσε την Ιερουσαλήμ και φιλοϊσραηλινές ομάδες, όπως η AIPAC και άλλες, να πολεμήσουν το σύμφωνο και να πείσουν το Κογκρέσο να ψηφίσει εναντίον του, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ρήξη με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
«Πρέπει να είμαστε σταθεροί και να μην τραυλίζουμε», δήλωσε.
Ο πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Άμυνας Εχούντ Μπαράκ δήλωσε ότι το γεγονός πως η συμφωνία δεν περιλαμβάνει συμφωνία για την ομαλοποίηση των σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με το Ισραήλ «είναι σημάδι απώλειας της εμπιστοσύνης μεταξύ Νετανιάχου και Τραμπ».
«Η τριβή μεταξύ τους σημαίνει ότι ο Τραμπ ενεργεί χωρίς να λαμβάνει υπόψη τη στάση του Νετανιάχου», δήλωσε στο Ραδιόφωνο του Στρατού. Ωστόσο, παραδέχτηκε ότι ο εμπλουτισμός από τη Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να ήταν αποδεκτός εάν αποτελούσε μέρος μιας συμφωνίας ομαλοποίησης, μαζί με αυστηρή αμερικανική εποπτεία.
Χωρίς μπλόκο στον εμπλουτισμό, χωρίς επιθεωρήσεις από τον IAEA
Η συμφωνία αναφέρεται στο Άρθρο 123 του Νόμου περί Ατομικής Ενέργειας των ΗΠΑ του 1954 και απαιτείται προκειμένου να επιτραπεί στην αμερικανική κυβέρνηση και σε αμερικανικές εταιρείες να συνεργαστούν με οντότητες στο βασίλειο για την ανάπτυξη μιας πολιτικής πυρηνικής βιομηχανίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Η συμφωνία αναμένεται να διαρκέσει 30 χρόνια και αναμένεται επίσης να εμπλέξει αμερικανικές εταιρείες στην ανάπτυξη του προγράμματος. Η συμφωνία θα μπορούσε να επιτρέψει την κατασκευή μιας εγκατάστασης εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία μετά από κοινή μελέτη ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας, ανέφεραν πηγές.
Η συμφωνία δεν περιλαμβάνει το «Χρυσό Πρότυπο» (Gold Standard) που θα εμπόδιζε το βασίλειο να εμπλουτίζει ουράνιο και να επανεπεξεργάζεται εξαντλημένο πυρηνικό καύσιμο, τα οποία αποτελούν δυνητικούς δρόμους προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων, δήλωσαν πηγές που γνωρίζουν τη συμφωνία.
Η συμφωνία επίσης δεν περιλαμβάνει το «Συμπληρωματικό Πρωτόκολλο», το οποίο παρέχει στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA) του ΟΗΕ ευρεία και πιο παρεμβατική εποπτεία των πυρηνικών δραστηριοτήτων μιας χώρας, όπως η εξουσία διεξαγωγής αιφνιδιαστικών επιθεωρήσεων σε μη δηλωθείσες τοποθεσίες, δήλωσαν στο Reuters πηγές, οι οποίες μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Μία από τις πηγές ανέφερε ότι η κυβέρνηση θα υπέβαλε τη συμφωνία ακόμη και την Τετάρτη, ενώ μια άλλη δήλωσε ότι θα υποβληθεί σε περίπου μία εβδομάδα. Μια τρίτη πηγή, που δεν διευκρίνισε αν η συμφωνία στερείται εγγυήσεων ασφαλείας, δήλωσε ότι θα υποβληθεί σύντομα. Δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στους NY Times ότι η Ουάσιγκτον θα υπογράψει επίσημα τη συμφωνία με τους Σαουδάραβες την Τετάρτη και στη συνέχεια θα ανακοινώσει τις λεπτομέρειες στο Κογκρέσο.
Σύμφωνα με την εφημερίδα, υπάρχουν δύο μυστικά παράπλευρα τμήματα στη συμφωνία με τους Σαουδάραβες. Ορισμένα μέλη του Κογκρέσου ενδέχεται να μην ψηφίσουν εκτός εάν αυτά δημοσιοποιηθούν, ανέφερε, αλλά η κυβέρνηση αναμένεται να υποστηρίξει ότι σχετίζονται με ιδιοκτησιακές επιχειρηματικές λεπτομέρειες και θέματα εθνικής ασφάλειας.
Για να μπλοκάρει τη συμφωνία, το Κογκρέσο θα πρέπει να εγκρίνει ένα κοινό ψήφισμα και να διαθέτει πλειοψηφία δύο τρίτων για να παρακάμψει τυχόν προεδρικό βέτο.
Πολλοί Δημοκρατικοί και ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργού Εξωτερικών του Τραμπ, Μάρκο Ρούμπιο, όταν υπηρετούσε στη Γερουσία, έχουν επιμείνει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει ασφαλιστικές δικλίδες.
Ανησυχίες για τη διασπορά πυρηνικών
Ο Ράιτ είχε δηλώσει ότι η προκαταρκτική συμφωνία δεν αφορούσε τον εμπλουτισμό και περιείχε όλα τα πρότυπα μη διασποράς που προβλέπονται στον Νόμο περί Ατομικής Ενέργειας, τα οποία είναι από τα αυστηρότερα στον κόσμο.
Μία από τις πηγές δήλωσε στο Reuters ότι η συμφωνία παρέχει μια νομική οδό για συνεργασία στον κύκλο του πυρηνικού καυσίμου, ο οποίος περιλαμβάνει τον εμπλουτισμό ουρανίου, αλλά δεν υποχρεώνει τις Ηνωμένες Πολιτείες να μεταφέρουν οποιεσδήποτε σχετικές δυνατότητες ή τεχνολογία στη Σαουδική Αραβία.
Ο Πρίγκιπας Διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, υποστηρίζει εδώ και καιρό ότι εάν το Ιράν αναπτύξει πυρηνικό όπλο, η Σαουδική Αραβία θα πράξει το ίδιο, τροφοδοτώντας την ανησυχία μεταξύ των υποστηρικτών του ελέγχου των εξοπλισμών και ορισμένων Αμερικανών νομοθετών σχετικά με μια πολιτική πυρηνική συμφωνία.
Ο πρίγκιπας διάδοχος είχε δηλώσει στο CBS το 2018 ότι «η Σαουδική Αραβία δεν θέλει να αποκτήσει καμία πυρηνική βόμβα, αλλά χωρίς αμφιβολία, εάν το Ιράν αναπτύξει πυρηνική βόμβα, θα ακολουθήσουμε το παράδειγμά του το συντομότερο δυνατό».
Το βασίλειο έχει επίσης δηλώσει ότι θέλει να διατηρήσει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συμφώνησαν στο «Χρυσό Πρότυπο» το 2009, όταν υπέγραψαν τη «Συμφωνία 123» με την Ουάσιγκτον, η οποία δεν περιλάμβανε τη δυνατότητα εμπλουτισμού.
Μόλις οι «Συμφωνίες 123» υποβληθούν στο Κογκρέσο, εισέρχονται σε μια περίοδο αναθεώρησης περίπου 90 ημερών συνεχών συνεδριάσεων του Κογκρέσου, εντός της οποίας οι νομοθέτες μπορούν να εγείρουν ενστάσεις, διαφορετικά τίθενται σε ισχύ.

πηγή:Times of Israel