ΗΠΑ και Ιράν υπέγραψαν συμφωνία τερματισμού του πολέμου, η οποία τίθεται σε ισχύ 2 ημέρες νωρίτερα από το προγραμματισμένο

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν υπέγραψαν την Τετάρτη μια συμφωνία που αποσκοπεί στον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή, με αποτέλεσμα αυτή να τεθεί σε ισχύ δύο ημέρες νωρίτερα από ό,τι είχε αρχικά προβλεφθεί, με την Τεχεράνη να συμφωνεί επί της αρχής σε μια επακόλουθη αραίωση του εμπλουτισμένου ουρανίου της με αντάλλαγμα μεγάλης κλίμακας οικονομική ελάφρυνση.
Ωστόσο, η ίδια η ενδιάμεση συμφωνία δεν επιλύει κανέναν από τους πολεμικούς στόχους που διακήρυξαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, καθώς μεταθέτει τη συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και άλλα βασικά ζητήματα σε μια διαπραγματευτική διαδικασία 60 ημερών. Το Ισραήλ δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις για τους όρους, και Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν εκφράσει σοβαρή ανησυχία γι’ αυτούς.
Ο Τραμπ έβαλε την υπογραφή του στο μνημόνιο συναντίληψης κατά τη διάρκεια ενός δείπνου υπό το φως των κεριών στο Παλάτι των Βερσαλλιών μετά τη σύνοδο κορυφής της G7, καθώς ο οικοδεσπότης Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και άλλοι καλεσμένοι χειροκροτούσαν, όπως έδειξε βίντεο που αναρτήθηκε από βοηθό του Τραμπ.
«Μόλις το υπέγραψα», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους καθώς έβγαινε από το παλάτι.
Ο πρώτος όρος του μνημονίου δεσμεύει τις πλευρές «και τους συμμάχους τους» σε έναν άμεσο και μόνιμο τερματισμό των μαχών και στη μη επανέναρξη της σύγκρουσης. Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ιδιωτικά ότι το Ισραήλ θεωρεί πως τέτοιοι όροι τερματίζουν κάθε στρατιωτικό μοχλό πίεσης επί του Ιράν και ενδεχομένως στερούν από το Ισραήλ την ικανότητα να αμυνθεί, αν και ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι θα «επιστρέψει στη ρίψη βομβών» εάν το Ιράν παραβιάσει τη συμφωνία.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαήλ Μπαγκαέι, τον οποίο επικαλέστηκε το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA, δήλωσε ότι το έγγραφο «οριστικοποιήθηκε με τις υπογραφές των προέδρων».
Ο Πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ, η χώρα του οποίου μεσολάβησε για τη συμφωνία, ανέφερε στην πλατφόρμα X ότι αυτή «θα τεθεί σε ισχύ με άμεση εφαρμογή».
Σε βίντεο που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο από βοηθό του Λευκού Οίκου, ο Τραμπ εθεάθη καθισμένος σε ένα τραπέζι δίπλα στον Μακρόν, να υπογράφει ένα έντυπο αντίγραφο της συμφωνίας. Στη συνέχεια, ο Τραμπ παρέδωσε το έγγραφο και το στυλό στον Υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ενώ οι παρευρισκόμενοι στην αίθουσα χειροκροτούσαν.
«Αυτό δεν ήταν εύκολο», είπε ο Τραμπ ακριβώς πριν υπογράψει, σύμφωνα με βίντεο που αναρτήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τον Μακρόν.
Στην Τεχεράνη, ένας ανέκφραστος Πεζεσκιάν υπέγραψε τη συμφωνία εκ μέρους του Ιράν, σύμφωνα με το ελεγχόμενο από το καθεστώς πρακτορείο ειδήσεων IRNA, το οποίο δημοσίευσε μια εικόνα του να κρατά τη συμφωνία με τη δική του υπογραφή και του Τραμπ.
Η συμφωνία στοχεύει να βάλει ένα τέλος στον πόλεμο που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ο οποίος ώθησε το Ιράν να αντεπιτεθεί με ομοβροντίες πυραύλων και drones σε όλη την περιοχή και να κλείσει ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ, μια κρίσιμη θαλάσσια οδό για την παγκόσμια οικονομία. Οι ΗΠΑ απάντησαν αποκλείοντας τη ναυσιπλοΐα προς και από τα ιρανικά λιμάνια.
«Ως πρώτο βήμα, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα ανοίξει αμέσως ξανά τα Στενά του Ορμούζ και οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής θα άρουν αμέσως τον ναυτικό αποκλεισμό», έγραψε ο Σαρίφ.
Βάσει του κειμένου, η Ουάσιγκτον δεσμεύεται επίσης να εκδώσει αμέσως εξαιρέσεις από τις κυρώσεις στο πετρέλαιο που πλήττουν την οικονομία του Ιράν.
Και εάν και όταν επιτευχθεί τελική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα διευκολύνουν επίσης την αποδέσμευση ενός ταμείου ανασυγκρότησης 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων που υποστηρίζεται από χώρες της περιοχής, αναφέρει η συμφωνία.
Η συμφωνία είχε προηγουμένως προγραμματιστεί να υπογραφεί κατά τη διάρκεια μιας συνόδου κορυφής την Παρασκευή από τον επικεφαλής διαπραγματευτή και πρόεδρο του κοινοβουλίου του Ιράν, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, και τον Αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς.
Ο Σαρίφ δήλωσε ότι μια επίσημη τελετή θα πραγματοποιηθεί κανονικά την Παρασκευή στην Ελβετία και θα ξεκινήσουν οι τεχνικές συνομιλίες, ενώ το ελβετικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι το σχέδιο παρέμενε «οι ΗΠΑ και το Ιράν, μαζί με τους μεσολαβητές Πακιστάν και Κατάρ και άλλες εμπλεκόμενες χώρες, να συναντηθούν αύριο στο Μπούργκενστοκ για τις αρχικές διαπραγματεύσεις σχετικά με την εφαρμογή της συμφωνίας».
Ωστόσο, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαήλ Μπαγκαέι, δήλωσε ότι οι συνομιλίες δεν έχουν επιβεβαιωθεί προς το παρόν.
«Η συνάντηση της Παρασκευής ήταν επιβεβαιωμένη μέχρι πριν από λίγες ώρες, αλλά όταν αποφασίστηκε ότι οι πρόεδροι των δύο πλευρών (Ιράν και ΗΠΑ) θα υπογράψουν τη συμφωνία, αποφασίστηκε να παγώσει η εξέταση της συνάντησης της Παρασκευής προς το παρόν», δήλωσε ο Μπαγκαέι.
Η συμφωνία καλυπτόταν από μυστικότητα και σύγχυση για μέρες. Αμερικανοί αξιωματούχοι αρνούνταν να αποκαλύψουν τους όρους, ακόμη και αφού δήλωσαν ότι ο Τραμπ και ο Βανς την υπέγραψαν ψηφιακά το Σαββατοκύριακο.
Το Ιράν επέμεινε ότι η συμφωνία αντιπροσώπευε μια αμερικανική «αποτυχία».
«Όλα όσα επιδιώξαμε να επιτύχουμε μέσω στρατιωτικής δράσης, τα αποκτήσαμε πολλαπλάσια μέσω της διαπραγμάτευσης· δεν ήταν καν συγκρίσιμο», δήλωσε ο Ιρανός διαπραγματευτής Γκαλιμπάφ στην κρατική τηλεόραση σχετικά με τη συμφωνία, η οποία περιλαμβάνει το ξεπάγωμα δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ιρανικά περιουσιακά στοιχεία. «Ο κόσμος θα το δει και θα κρίνει».
Επανέλαβε επίσης ότι η Τεχεράνη θα χρεώνει τα πλοία που διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ μετά από μια περίοδο 60 ημερών χωρίς τέλη, η οποία προβλέπεται στο μνημόνιο συναντίληψης με τις ΗΠΑ.
Ο Γκαλιμπάφ δήλωσε ότι «τα Στενά του Ορμούζ δεν θα επιστρέψουν στις προπολεμικές συνθήκες», προσθέτοντας: «Το Ιράν έχει δικαίωμα κυριαρχίας επί των Στενών του Ορμούζ και φυσικά θα λαμβάνουμε τέλος για τις υπηρεσίες».
Ο επικεφαλής της φιλοϊρανικής λιβανέζικης σιιτικής τρομοκρατικής οργάνωσης Χεζμπολάχ, Ναΐμ Κασέμ, χαρακτήρισε τη συμφωνία ως μια «μεγάλη νίκη» για το Ιράν.
Ευχαρίστησε την Τεχεράνη που επέμεινε να καλύπτει η εκεχειρία τον Λίβανο, ο οποίος παρασύρθηκε στη σύγκρουση όταν η Χεζμπολάχ άρχισε να εκτοξεύει ρουκέτες κατά του Ισραήλ στις 2 Μαρτίου προς υποστήριξη του Ιράν.
Το κείμενο της συμφωνίας δεν έχει ακόμη κυκλοφορήσει επίσημα από τους Αμερικανούς. Αμερικανοί αξιωματούχοι υπαγόρευσαν προσχέδια του κειμένου σε δημοσιογράφους μετά από μέρες μυστικότητας, μιλώντας υπό καθεστώς ανωνυμίας. Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν κείμενο που συμβαδίζει σε μεγάλο βαθμό με αυτό που παρουσίασαν οι ΗΠΑ.
Η συμφωνία θα σταματήσει τις μάχες και θα ξεκινήσει περαιτέρω διαπραγματεύσεις
Μεγάλο μέρος της συμφωνίας θα αποκαθιστούσε το status quo πριν από τον πόλεμο, συμπεριλαμβανομένου του τερματισμού των εχθροπραξιών, της επανέναρξης των συνομιλιών μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και του εκ νέου ανοίγματος των Στενών του Ορμούζ, του κρίσιμου περάσματος για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο παγκοσμίως, του οποίου το κλείσιμο δημιούργησε μια ιστορική ενεργειακή κρίση.
Η συμφωνία ανοίγει τα στενά χωρίς διόδια για δύο μήνες, αλλά δεν αποκλείει τέλη στο μέλλον, σύμφωνα με τα προσχέδια και των δύο χωρών.
Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν στην έκδοση εξαιρέσεων, αλλά όχι στην κατάργηση, ορισμένων εκτεταμένων κυρώσεων κατά του Ιράν.
Η συμφωνία επιβεβαιώνει επίσης τη δέσμευση για την εδαφική ακεραιότητα του Λιβάνου εν μέσω της χερσαίας επιχείρησης του Ισραήλ εκεί εναντίον της τρομοκρατικής οργάνωσης Χεζμπολάχ. Αυτό είναι ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της συμφωνίας, επειδή το Ισραήλ επιμένει ότι θα συνεχίσει να αμύνεται και να κατέχει τμήματα του νότιου Λιβάνου ως ζώνη ασφαλείας που δημιούργησε μετά τις επιθέσεις της Χεζμπολάχ. Το Ιράν έχει δηλώσει ότι το Ισραήλ πρέπει να αποχωρήσει βάσει της συμφωνίας, έναν όρο που το Ισραήλ έχει ήδη απορρίψει.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ οδηγήθηκαν σε πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου, εν μέρει για να εμποδίσουν το Ιράν να αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Ο Τραμπ έχει αναφέρει διάφορους στόχους για τον πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων, κατά περιόδους, δεσμεύσεων ότι αυτός θα τερμάτιζε τα πυρηνικά και πυραυλικά προγράμματα του Ιράν και την υποστήριξή του προς τη Χεζμπολάχ και άλλες οργανώσεις-αντιπροσώπους. Άφησε επίσης να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανατροπή της ιρανικής κυβέρνησης.
Η ενδιάμεση συμφωνία υπολείπεται όλων αυτών των στόχων, αλλά ο Τραμπ την εξήρε ως «πολύ ισχυρή».
Άνοιξε επίσης την πόρτα για την εγκατάλειψή της: «Είναι ένα μνημόνιο συναντίληψης, και αν δεν μου αρέσει, θα επιστρέψουμε στο να τους πυροβολούμε, να ρίχνουμε βόμβες».
Παρά την πολεμική του ρητορική, ο Τραμπ φαίνεται να έχει επιτύχει ελάχιστα από όσα δήλωνε ότι ήθελε ξεκινώντας τον πόλεμο, ενώ το Ιράν εμφανίζεται πολύ πιο κοντά σε ελάφρυνση κυρώσεων αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων από ό,τι πριν δεχθεί επίθεση.
Η θεοκρατική κυβέρνηση του Ιράν παραμένει στη θέση της, το απόθεμά του σε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο δεν έχει παραδοθεί, οι δυνατότητες των βαλλιστικών πυραύλων του δεν έχουν καταστραφεί και δεν έχει τερματίσει την υποστήριξή του σε τρομοκρατικές οργανώσεις-αντιπροσώπους όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Η συμφωνία των ΗΠΑ να επιτρέψουν αμέσως στο Ιράν να πουλάει ελεύθερα το πετρέλαιό του και η προσφορά για τελική άρση όλων των κυρώσεων αποτελούν σημαντικές παραχωρήσεις που ξεπερνούν τους όρους της πυρηνικής συμφωνίας του Ιράν το 2015 με τις παγκόσμιες δυνάμεις. Ο Τραμπ απέσυρε την Αμερική από εκείνο το σύμφωνο της εποχής Ομπάμα κατά την πρώτη του θητεία, χαρακτηρίζοντάς το ως τη «χειρότερη συμφωνία όλων των εποχών».
Το Ιράν, το οποίο έχει δεσμευτεί για την καταστροφή του Ισραήλ, επιμένει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι ειρηνικό, αν και είναι η μόνη χώρα που εμπλουτίζει ουράνιο σε επίπεδο καθαρότητας 60% χωρίς δεδηλωμένο εξοπλιστικό πρόγραμμα, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας. Το ουράνιο που έχει εμπλουτιστεί σε αυτό το επίπεδο δεν έχει πολιτική χρήση. Η ενδιάμεση συμφωνία καλεί τον IAEA να παρακολουθεί την «υποβάθμιση του εμπλουτισμού» (downblending) αυτού του ουρανίου στο Ιράν, χωρίς να επεκτείνεται σε λεπτομέρειες.
Η συμφωνία είναι πιθανό να προκαλέσει έντονη αντίδραση στην Ουάσιγκτον και φαίνεται να αποτελεί σημαντικό πλήγμα για τον Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος δέχεται επικρίσεις στο εσωτερικό από τα μέσα ενημέρωσης, τους αντιπάλους του, ακόμη και από ορισμένους συμμάχους του, καθώς έρχονται στο φως οι λεπτομέρειες. Ο Νετανιάχου έχει αποφύγει να επικρίνει τη συμφωνία.
Βάσει της πυρηνικής συμφωνίας της εποχής Ομπάμα με το Ιράν, από την οποία αποχώρησε ο Τραμπ, το Ιράν είχε επίσης συμφωνήσει σε περιορισμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα και είχε υποσχεθεί να μην κατασκευάσει ποτέ ατομικό όπλο με αντάλλαγμα την άρση των οικονομικών κυρώσεων.
Σημαντικές παραχωρήσεις έχουν προσφερθεί στο Ιράν
Ορισμένες παραχωρήσεις προς το Ιράν —συμπεριλαμβανομένης της πλήρους άρσης των κυρώσεων και της αποδέσμευσης παγωμένων περιουσιακών στοιχείων— θα γίνονταν σταδιακά και θα συνδέονταν με την πρόοδο στις πυρηνικές συνομιλίες, σύμφωνα με Πακιστανούς αξιωματούχους. Οι ίδιοι περιέγραψαν ορισμένα από τα κύρια σημεία της συμφωνίας υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του ζητήματος.
Ωστόσο, στο μεταξύ, οι ΗΠΑ θα εκδώσουν εξαιρέσεις στις κυρώσεις που επιτρέπουν στο Ιράν να πουλάει πετρέλαιο ελεύθερα.
Τα έσοδα της Ισλαμικής Δημοκρατίας από τις εξαγωγές πετρελαίου το 2024 ξεπέρασαν τα 46 δισεκατομμύρια δολάρια. Ο κύριος αγοραστής του πετρελαίου της, η Κίνα, πιστεύεται ότι αγόραζε σε τιμές κάτω της αγοράς λόγω της προθυμίας της να αγνοεί τις κυρώσεις.
Η χορήγηση εξαιρέσεων για το πετρέλαιο στην έναρξη των 60ήμερων συνομιλιών στερεί από τις ΗΠΑ ένα σημαντικό σημείο πίεσης. Μόνο με την ολοκλήρωση της συνολικής συμφωνίας το 2015 είχαν αρθεί οι κυρώσεις στο πετρέλαιο του Ιράν.
Η ενδιάμεση συμφωνία ανοίγει επίσης την πόρτα για τον τερματισμό όλων των κυρώσεων που αντιμετωπίζει το Ιράν από τις ΗΠΑ και τον ΟΗΕ —συμπεριλαμβανομένων εκείνων για τα εξοπλιστικά προγράμματα της Τεχεράνης και τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων— αν και αναφέρει ότι το χρονοδιάγραμμα για αυτό θα καθοριστεί αργότερα. Παρόλα αυτά, αυτό ξεπερνά κατά πολύ τη συμφωνία του 2015, η οποία αφαίρεσε μόνο ορισμένες κυρώσεις με αντάλλαγμα τη δραστική μείωση του εμπλουτισμού και του αποθέματος ουρανίου από το Ιράν.

πηγή:Times of Israel