Τήνος: Το νησί του Πολιτισμού και της Ορθοδοξίας

Η Τήνος, με πρωτεύουσα τη Χώρα, είναι το τρίτο μεγαλύτερο νησί του συμπλέγματος των Κυκλάδων και εντοπίζεται ανάμεσα στη Σύρο, τη Μύκονο και την Άνδρο. Η Τήνος είναι ένα ορεινό νησί, χωρίς, όμως, αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και εύφορες πεδιάδες προς τις παράκτιες περιοχές. Το κλίμα της Τήνου, όπως και όλων των νησιών του ιδίου συμπλέγματος, είναι μεσογειακό, με ήπιους χειμώνες και δροσερά καλοκαίρια.

Το νησί είναι γνωστό κυρίως ως τόπος προσκυνήματος, αποτελώντας ένα από τα ιερότερα κέντρα της Ορθοδοξίας. Εδώ βρίσκεται ο ναός της Ευαγγελίστριας, που προσελκύει μεγάλο αριθμό πιστών που καταφτάνουν για να προσκυνήσουν στο ναό την περίφημη εικόνα της Μεγαλόχαρης. Στο νησί, άλλωστε, υπάρχουν εκατοντάδες εκκλησίες, φανερώνοντας το ιδιαίτερο θρησκευτικό αίσθημα των κατοίκων. Το νησί παρουσιάζει, ωστόσο, και αξιοσημείωτες φυσικές ομορφιές, ενώ ιδιαίτερα γοητευτικά είναι τα πολλά μικρά χωριουδάκια του, που συνεχίζουν να ακολουθούν, σε μεγάλο βαθμό, τον παραδοσιακό τρόπο ζωής. Χαρακτηριστικό στοιχείο είναι ο μεγάλος αριθμός από περιστερώνες, κληρονομιά του βενετικού παρελθόντος της Τήνου, που βρίσκονται διασκορπισμένοι σε όλη την έκταση του νησιού.

Η Τήνος στην Ιστορία

Κατά την αρχαιότητα, το νησί της Τήνου ήταν γνωστό και σαν Οφιούσα, λόγω των πολλών φιδιών, ή Υδρούσα, λόγω της αφθονίας νερού.

Εκτιμάται ότι το νησί πρωτοκατοικήθηκε περί το 1130 π.Χ. από Ίωνες αποίκους. Από τον 6ο αιώνα π.Χ., η Τήνος άκμασε σε μεγάλο βαθμό, εξαιτίας του πολύ σημαντικού ναού του Ποσειδώνα, θεού που λατρευόταν στο νησί. Εξάλλου, η Τήνος αποτελούσε απαραίτητο σταθμό για τους προσκυνητές της Δήλου, καθώς έπρεπε πρώτα να βουτήξουν και να λουστούν στα εξαγνιστικά λουτρά του ναού του Ποσειδώνα, προκειμένου να περάσουν «καθαροί» στο ιερό νησί του Απόλλωνα.

Το νησί πέρασε σε παρακμή κατά τη ρωμαϊκή εποχή, όπως και τα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων, για να γνωρίσει νέα περίοδο οικονομικής ανάπτυξης κατά τη βυζαντινή εποχή. Την περίοδο αυτή, ωστόσο, το νησί, όπως και οι υπόλοιπες Κυκλάδες, μαστίζεται από επιδρομές πειρατών.

Το 1207, η Τήνος περνά στην ενετική κυριαρχία, στην οποία οφείλεται και η ύπαρξη αριθμού καθολικών οικογενειών στο νησί, γνωρίζοντας, παράλληλα, ανάπτυξη ως εμπορικό κέντρο. To 1715, καταλαμβάνεται από τους Οθωμανούς, που ήδη κυριαρχούν στον ελληνικό χώρο.

Η Τήνος συμμετέχει ενεργά στον αγώνα της ανεξαρτησίας και αναλαμβάνει, την περίοδο αυτή, το ρόλο του θρησκευτικού και πνευματικού κέντρου της ελληνικής ορθοδοξίας. Μάλιστα, όταν τον Ιανουάριο του 1823 βρέθηκε τυχαία η εικόνα της Μεγαλόχαρης, θεωρήθηκε θεϊκό σημάδι για την καλή έκβαση του αγώνα.

Η Παναγιά της Τήνου

Ο ναός της Παναγίας της Ευαγγελίστριας δεσπόζει στο λόφο της Χώρας της Τήνου, άρρηκτα δεμένος με τον προσκυνηματικό χαρακτήρα του νησιού. Η ίδρυσή του ανάγεται στα χρόνια της ελληνικής επανάστασης για την ανεξαρτησία.

Κατά την παράδοση, το 1822, μια μοναχή της μονής Κεχροβουνίου, η οποία βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από τη Χώρα, η αδελφή Πελαγία, έβλεπε οράματα, στα οποία η ίδια η Παναγία της υποδείκνυε την τοποθεσία στην οποία ήταν χαμένη μια θαυματουργή εικόνα. Η μοναχή προσέγγισε τον Επίσκοπο του νησιού, ο οποίος έδωσε άμεσα εντολή για την πραγματοποίηση ανασκαφής στο σημείο που υποδείχθηκε. Οι εργασίες γρήγορα έφεραν στο φως τη θαμμένη εικόνα της Παναγίας της Μεγαλόχαρης, ανάμεσα στα ερείπια βυζαντινού ναού, για πρώτη φορά έπειτα από 850 χρόνια.

Στο σημείο αυτό βρίσκεται, σήμερα, το παρεκκλήσι της Εύρεσης, αφιερωμένο στη Ζωοδόχο Πηγή. Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, μέσα στο 1823, χτίστηκε πάνω από αυτόν ο νεοκλασικού ρυθμού ναός της Ευαγγελίστριας, από Παριανούς τεχνίτες, με παριανό και τηνιακό μάρμαρο. Ο ναός γρήγορα αναδείχθηκε σε λατρευτικό κέντρο του ελληνισμού.

Η εικόνα της Παναγίας βρίσκεται στα αριστερά της εισόδου του ιερού ναού, μέσα σε ένα πλήθος ταμάτων κατασκευασμένων από χρυσό, ασήμι και πολύτιμους λίθους, αφιερωμένα στη Μεγαλόχαρη από πιστούς που ήρθαν στην Τήνο για να την προσκυνήσουν.

Η θαυματουργή εικόνα θεωρείται ότι δρα ιαματικά κι έτσι οι περισσότεροι πιστοί προσεύχονται για τη θεραπεία των ίδιων ή κάποιου αγαπημένου τους προσώπου. Δεν είναι, μάλιστα, ασυνήθιστη η εικόνα προσκυνητών που διασχίζουν γονατιστοί, προς εκπλήρωση κάποιου τάματος, όλη την απόσταση από το λιμάνι μέχρι την εκκλησία, κατά μήκος της οδού Μεγαλόχαρης (περίπου 1 χλμ.), του δρόμου που οδηγεί στον ιερό ναό. Στο ψηλότερο σημείο της, η οδός Μεγαλόχαρης καταλήγει στα σκαλιά που βρίσκονται πριν την είσοδο στον περίβολο του ναού.

Η Παναγία η Ευαγγελίστρια δέχεται κύματα πιστών καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ιδιαίτερα, όμως, κατά τις δύο μεγάλες γιορτές της Παναγίας, τον Ευαγγελισμό (25 Μαρτίου) και, ακόμη περισσότερο, την Κοίμηση της Θεοτόκου (15 Αυγούστου), οπότε πραγματοποιείται περιφορά της εικόνας της Μεγαλόχαρης στους δρόμους της Χώρας.

Στα όρια του περιβόλου της Παναγίας στεγάζονται ένα μουσείο εκκλησιαστικής τέχνης, με εκθέματα που καλύπτουν την περίοδο από το 14ο έως το 19ο αιώνα, ένα μουσείο Τηνίων καλλιτεχνών, αλλά και ένα παρεκκλήσι σε μνήμη του τορπιλισμού του ελληνικού καταδρομικού «Έλλη» από ιταλικό υποβρύχιο, που έλαβε χώρα το Δεκαπενταύγουστο του 1940, στα πλαίσια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.