Φωτογραφίες!

Της Μαρίας Σιαφάκα

Ο Pierre Bourdieu μέσα από ένα συγκλονιστικό φωτογραφικό υλικό, αποτέλεσμα των κοινωνιολογικών του ερευνών στην Αλγερία και μεσούντος του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της χώρας, καταγράφει τελικά την αντιφατικότητα των συναισθημάτων του απέναντι στον ανθρώπινο πόνο δηλώνοντας συγκινημένος με το ανθρώπινο δράμα αλλά ταυτόχρονα, παρότι ευαίσθητος, δηλώνει ένοχα την αποστασιοποίηση του παρατηρητή, αφού, όπως περιγράφει, «τραβούσε φωτογραφίες».

Αυτή η σχεδόν επίκαιρη έκδοση του μεγάλου αυτού Γάλλου κοινωνιολόγου έσυρε τις φωτογραφίες από τα μέσα του περασμένου αιώνα ως το κατώφλι της εποχής που ζούμε. Γιατί ο ανθρώπινος πόνος και η απόγνωση που καταγράφουν διαπερνούν το χρόνο σα με μαχαίρι που καρφώνεται στις σημερινές πληγές, στην κρίση, στο προσφυγικό. Και σε αυτό τον πόνο η απάντηση είναι η αλληλεγγύη και όχι η αποστασιοποίηση.

Μου προκάλεσε αλγεινή εντύπωση η συμπεριφορά ενός μεσήλικου ζευγαριού που προσπερνώντας (επιδεικνύοντας την αφόρητη ενόχλησή του) ένα απλωμένο χέρι για βοήθεια, έσπευσαν στο αμέσως επόμενο βήμα τους να αγκαλιάσουν όλο αγάπη ένα χαριτωμένο σκυλάκι ράτσας ενώ το αφεντικό του αγόραζε στο σούπερ μάρκετ επώνυμες τροφές για σκύλους.

Την ίδια στιγμή που στο διπλανό στενό ξεψυχούν πεινασμένα τα αδέσποτα γατάκια κάτω από τις ρόδες ασυνείδητων οδηγών.

Είμαστε άραγε επιλεκτικά ευαίσθητοι; Είμαστε επιλεκτικά συναισθηματικοί; Είμαστε επιλεκτικά φιλεύσπλαχνοι; Είμαστε επιλεκτικά άνθρωποι;

Ίσως, στις μέρες μας η αποστασιοποίηση που περιγράφει ο Bourdieu να έχει προχωρήσει. Να έχει μολυνθεί. Να έχει κακοφορμίσει. Γιατί ίσως και να είναι λίγοι όσοι θα επιθυμούν πλέον ακόμη και να τραβήξουν φωτογραφίες ιδίως δε, σε μια εποχή όπου η εικόνα κυριαρχεί στο λόγο. Να πουν με αυτό τον τρόπο, να ουρλιάξουν, ότι υπάρχουν άνθρωποι που υποφέρουν, άνθρωποι, παιδιά χωρίς φάρμακα και φαγητό, άνθρωποι χωρίς στέγη και άνθρωποι χωρίς πατρίδα.

Και μόνο η ισχυρή μνήμη μπορεί να αντιπαλέψει την αποστασιοποίηση. Η μνήμη ενός λαού που έχει περάσει πολλά και μόνο μέσα από την ενότητα και την αλληλεγγύη ξεπερνά τις αντιξοότητες αλλά και η μνήμη, η βασική μνήμη, ότι είμαστε ακόμη άνθρωποι.